Πολιτεύματα Αριστοτέλης ( Πολιτικά)

        ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΑ

                          Αριστοτέλης Πολιτικά 1279a22–1279b10

"Φανερὸν τοίνυν ὡς ὅσαι μὲν πολιτεῖαι τὸ κοινῇ συμφέρον σκοποῦσιν, αὗται μὲν ὀρθαὶ τυγχάνουσιν οὖσαι κατὰ τὸ ἁπλῶς δίκαιον, ὅσαι δὲ τὸ σφέτερον μόνον τῶν ἀρχόντων, ἡμαρτημέναι πᾶσαι καὶ παρεκβάσεις τῶν ὀρθῶν πολιτειῶν: δεσποτικαὶ γάρ, ἡ δὲ πόλις κοινωνία τῶν ἐλευθέρων ἐστίν.

Διωρισμένων δὲ τούτων ἐχόμενόν ἐστι τὰς πολιτείας ἐπισκέψασθαι, πόσαι τὸν ἀριθμὸν καὶ τίνες εἰσί, καὶ πρῶτον τὰς ὀρθὰς αὐτῶν: καὶ γὰρ αἱ παρεκβάσεις ἔσονται φανεραὶ τούτων διορισθεισῶν".....................

«Είναι φανερό ότι όσα πολιτεύματα έχουν στόχο το κοινό συμφέρον, αυτά ορθά λέγονται κατά το απλό δίκαιο, όσα δε έχουν στόχο το συμφέρον των αρχόντων μόνο, είναι αμαρτωλά και παρεκτροπές των ορθών πολιτευμάτων: δηλαδή αυταρχικά, η δε πόλη είναι κοινωνία των ελευθέρων πολιτών.

     Ακριβώς δε προσδιορίζονται αυτά, ακολουθεί το θέμα για έρευνα που αφορά στα πολιτεύματα, πόσα στον αριθμό και ποία στη φύση είναι, και κατά πρώτον τα ορθά από αυτά· γιατί οι παρεκτροπές θα παρουσιαστούν  ακριβώς από αυτό τον προσδιορισμό  των ορθών πολιτευμάτων.  

   Αφού λοιπόν «πολιτεία» και «πολίτευμα» είναι ταυτόσημα, το πολίτευμα δε είναι η  εξουσία που κυριαρχεί στις πόλεις, κατ’ ανάγκη δε αυτή η εξουσία που κυριαρχεί εκπροσωπείται ή από τον ένα ή από τους λίγους ή από τους πολλούς, όταν μεν ο ένας ή οι λίγοι ή οι πολλοί διοικούν για το κοινό συμφέρον, κατ' ανάγκη  τα πολιτεύματα αυτά είναι ορθά, τα δε πολιτεύματα, στα οποία η διοίκηση αποβλέπει στο ατομικό συμφέρον ή του ενός ή των λίγων ή των πολλών, είναι παρεκτροπές. Γιατί το θέμα έχει ως εξής: ή δεν είναι πολίτες αυτοί που μετέχουν της διοίκησης, ή είναι οπότε πρέπει να εργάζονται για το κοινό συμφέρον. Ονομάζουμε δε συνήθως τη μοναρχία μεν που έχει στόχο το κοινό συμφέρον β α σ ι λ ε ί α , τη διοίκηση δε των λίγων, που είναι όμως περισσότεροι από τον ένα, α ρ ι σ τ ο κ ρ α τ ί α  (ή για το ότι διοικούν οι άριστοι ή για το ότι διοικούν για το καλό της πόλης), όταν δε οι πολλοί [οι πολίτες] ασκούν την εξουσία και μάλιστα για το κοινό συμφέρον, ονομάζουμε το πολίτευμα με το κοινό όνομα όλων των πολιτευμάτων,

π ο λ ι τ ε ί α. (Και το ερώτημα είναι εύλογο γιατί η διαφορά είναι, ένας μόνος ή οι λίγοι μπορεί να είναι καλύτεροι από τους άλλους στην αρετή, δύσκολο όμως οι πολλοί να μετέχουν στον ίδιο βαθμό σε κάθε είδος αρετής, εκτός από την πολεμική, διότι αυτή είναι που ταιριάζει πολύ στο πλήθος. Για το λόγο ακριβώς αυτό, τον  κυρίαρχο ρόλο στην πολιτεία αυτή έχει η τάξη των πολεμιστών και έτσι στα αξιώματα εδώ μετέχουν μόνο αυτοί που έχουν το δικαίωμα να φέρουν τα όπλα. Παρεκτροπές δε των πολιτευμάτων που αναφέραμε είναι, της βασιλείας μεν  η τυραννίδα, της αριστοκρατίας δε η ολιγαρχία, της δε πολιτείας η δημοκρατία· διότι η μεν τυραννίδα είναι μοναρχία προς το συμφέρον του τυράννου, η ολιγαρχία προς το συμφέρον των πλουσίων, η δε δημοκρατία προς το συμφέρον των φτωχών [πολλών], ουδεμία δε από αυτές για το κοινό συμφέρον».

   Διαβάζοντας αυτό το απόσπασμα του κειμένου του Αριστοτέλη βλέπουμε ότι χωρίζει τα πολιτεύματα σε ορθά και παρεκτροπές με κύριο κριτήριο το συλλογικό συμφέρον. Όταν στόχος είναι το κοινό συμφέρον η μοναρχία ονομάζεται βασιλεία η διοίκηση των λίγων αριστοκρατία και η διοίκηση των πολλών (του λαού) πολιτεία, αυτά είναι τα ορθά πολιτεύματα…. Όταν στόχος δεν είναι  το συλλογικό καλό τότε έχουμε παρεκτροπές όπως την τυραννίδα, την ολιγαρχία, τη «δημοκρατία». 

Τίμαιος 14 (Προσέγγιση αλήθειας, ευτυχίας) Πλάτωνας

                                             

                                           Τίμαιος 14 ( Προσέγγιση αλήθειας, ευτυχίας )

Ότι τό μέν αυτών εν αργία διάγον καί τών εαυτού κινήσεων ασθενέστατον ανάγκη γίγνεσθαι, τό δ’ εν γυμνασίοις ερρωμενέστατονž διό φυλακτέον όπως αν έχωσιν τάς κινήσεις  πρός αλλήλους συμμέτρους   (90 a)……………………………

....«Το είδος που δεν κάνει τίποτα και μένει ακίνητο γίνεται αναγκαστικά πολύ ασθενικό ενώ εκείνο που γυμνάζεται γίνεται ισχυρότατοž γι αυτό τον λόγο πρέπει να φροντίζουμε να έχουν όλα συμμετρικές κινήσεις μεταξύ τους. Όσο για το κυρίαρχο μέρος της ψυχής, οφείλουμε να σκεφτόμαστε μ’ αυτό τον τρόπο, ότι δηλαδή ο Θεός το έδωσε στον καθένα μας σαν φύλακα άγγελο για να κατοικεί στην κορυφή του σώματος μας, να μας ανυψώνει από τη γή και να μας φτάνει στον ουρανό, διότι πιστεύουμε ότι δεν είμαστε γήινα πλάσματα αλλά ουράνια.

    Και έτσι, όπου δημιουργήθηκε αρχικά η ψυχή, ο Θεός κρεμώντας το κεφάλι μας σαν ρίζα από τον ουρανό, διατηρεί όρθιο ολόκληρο το σώμα μας. Σε όποιον λοιπόν αρέσουν οι απολαύσεις ή οι φιλονικίες και ασχολείται με αυτές υπερβολικά, αναγκαστικά έχει μέσα του θνητές απόψεις και γίνεται ο ίδιος απόλυτα θνητός, χωρίς να μετέχει ούτε ελάχιστα τούτου (της αθανασίας), αφού έχει αυξήσει πολύ το τοιούτο (το θνητό μέρος).

    Εκείνος όμως που έχει αφοσιωθεί στη μάθηση και στην προσέγγιση της αλήθειας με συνέπεια, γυμνάζοντας ιδιαίτερα αυτό το μέρος του που κάνει σκέψεις αθάνατες και θεϊκές, αν πλησιάσει την αλήθεια, τότε κατ’ ανάγκη θα μετέχει στην αθανασία με όλα τα μέρη, όσο γίνεται να μετέχει στην αθανασία η ανθρώπινη φύση. Ένας τέτοιος άνθρωπος, που υπηρετεί το θείο και τιμά τον φύλακα άγγελό που έχει συγκάτοικο μέσα του, θα είναι πάντα εξαιρετικά ευτυχισμένος. Σε κάθε περίπτωση για τον άνθρωπο ένας είναι ο τρόπος περιποίησης, να παρέχονται τροφές και κινήσεις που αρμόζουν.

   Όσο για το θείο μέρος που βρίσκεται μέσα μας, συγγενικές του κινήσεις είναι τα διανοήματα και οι περιφορές του σύμπαντος, τις οποίες πρέπει να ακολουθούμε, η διόρθωση των άσχημων κινήσεων σχετικών με τη γένεση που υπάρχουν στο κεφάλι μας, γίνεται με την κατανόηση της αρμονίας και των περιφορών του Σύμπαντος. Με τον τρόπο αυτό θα εξομοιώσουμε το νού μας με εκείνο, που κατανοείται σύμφωνα  με την αρχική του φύση, όταν γίνει αυτό θα φτάσουμε τελικά στον σκοπό που έχει τεθεί από τους θεούς στους ανθρώπους σαν ο καλύτερος τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον».

    Χρειάζεται λοιπόν ζωή μας να γυμνάζουμε την ψυχή και το σώμα, να παρέχουμε την τροφή και τις κινήσεις που αρμόζουν, να αφοσιωθούμε με συνέπεια και πάθος στη μάθηση γιατί η μάθηση οδηγεί στη γνώση στην ορθή σκέψη και έκφραση (ορθός λόγος). Έτσι είναι δυνατόν να προσεγγίσουμε την αλήθεια, την ευτυχία και να φτάσουμε το σκοπό που μας έχει τεθεί από το Θεό.

   

Τίμαιος 13 (ασθένειες, γυμναστική-κατάλληλη δίαιτα ) Πλάτωνας

                                   Τίμαιος 13 (ασθένειες, γυμναστική-κατάλληλη δίαιτα)

Των δ’ αύ κινήσεων ή εν εαυτώ ύφ’ αυτού άριστη κίνησις μάλιστα γαρ τη διανοητική και τη του παντός κινήσει συγγενής ή δε υπ’ άλλου χείρωνž χείριστη δε η κειμένου του σώματος και άγοντος ησυχίαν δι’ ετέρων αυτό κατά μέρη κινούσα. (89c)..........................

 Σε σχέση τώρα με τις κινήσεις του σώματος, η καλύτερη είναι εκείνη που γίνεται από τον εαυτό του για τον ίδιο τον εαυτό, αφού είναι σχεδόν όμοια με την κίνηση της διανοίας και του σύμπαντος. Αντίθετα, η κίνηση που προκαλείται από κάτι άλλο είναι πολύ κακή, από όλες δε χειρότερη είναι εκείνη που επιβάλλεται σε ένα σώμα που βρίσκεται σε ηρεμία και κινεί τα μέρη του με τη βοήθεια άλλων.

   Γι αυτό τον λόγο καλύτερη κίνηση είναι εκείνη που καθαρίζει και αναπτύσσει το σώμα με τη γυμναστικήž, το ακολουθεί εκείνη που γίνεται με ταλαντώσεις χωρίς σωματική κόπωση, όπως συμβαίνει μέσα σ’ ένα πλοίο ή σε κάποιο όχημαž το τρίτο είδος που μολονότι είναι χρήσιμο σε κάποιον που βρίσκεται σε απόλυτη ανάγκη, δεν πρέπει να γίνεται αποδεκτό από κανένα, είναι η κάθαρση με φάρμακα. Καμία ασθένεια που δεν επιφέρει μεγάλους κινδύνους δεν πρέπει να την ερεθίζουμε με φάρμακα. Πραγματικά η φύση των ασθενειών μοιάζει κάπως με εκείνη των ζωντανών πλασμάτων, επειδή η σύσταση αυτών των πλασμάτων έχει καθορισμένη περίοδο ζωής για το σύνολο του είδους αλλά και για κάθε συγκεκριμένο άτομο χωριστά με εξαίρεση τα αναπόφευκτα ατυχήματα.

  Τα τρίγωνα κάθε ατόμου είναι φτιαγμένα από την αρχή με ικανότητα ζωής μέχρι ένα συγκεκριμένο όριο ζωής, πέρα από το οποίο τίποτα δεν μπορεί να συνεχίσει να ζεί. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τη σύσταση των ασθενειών. Όταν τις διαλύσουμε βίαια με φάρμακα πριν συμπληρωθεί ο χρόνος που έχει προκαθοριστεί, τότε δημιουργούνται πολλές και σοβαρές ασθένειες στη θέση των λίγων και μικρών. Γι αυτό πρέπει να αντιμετωπίζουμε αυτές τις ασθένειες με κατάλληλη δίαιτα παρά να τις ερεθίζουμε με φάρμακα που μπορούν να κάνουν δύσκολη τη θεραπεία του κακού.     

   Το σώμα αποτελείται από στοιχεία μόρια και άτομα, τα δε μέρη τους συνδέονται με τρίγωνα που βρίσκονται σε ισορροπία, το ίδιο συμβαίνει και με τις ασθένειες που υπάρχουν στο σώμα και βρίσκονται σε ηρεμία. Για να υπάρχει λοιπόν υγεία τα τρίγωνα σύνδεσης, πρέπει να είναι σε ισορροπία, επομένως είναι απαραίτητο να καθαρίζεται το σώμα με τη γυμναστική και να αντιμετωπίζουμε τις ασθένειες με σωστή διατροφή.

Τίμαιος 12 ( ασθένειες, φροντίδα σώματος μιμούμενοι μορφή του Σύμπαντος ) Πλάτωνας

                                   Τίμαιος 12 ( Μίμηση Σύμπαντος )

Τον δή μαθηματικόν ή τινα άλλην σφόδρα μελέτην διανοία κατεργαζόμενον και την του σώματος αποδοτέον κίνησιν γυμναστική προσομολούντα,Τον τε αύ σώμα επιμελώς πλάττοντα τας της ψυχής ανανταποδοτέον κινήσεις μουσική και πάση φιλοσοφία προσχρώμενον εί μέλλει δικαίως τις άμα μεν καλός, άμα δε αγαθός κέκλησθαι (88 c) …………...

“Όποιος ασχολείται με τα μαθηματικά ή με οποιοδήποτε άλλο αντικείμενο και εργάζεται διανοητικά με ένταση, πρέπει να ασκεί και το σώμα του με τη γυμναστική,  Εκείνος που φροντίζει το σώμα του με προσοχή οφείλει να κάνει ανάλογες ασκήσεις και στην ψυχή, καλλιεργώντας τη μουσική και τη φιλοσοφία γενικά αν θέλει να ονομάζεται ταυτόχρονα καλός και αγαθός.

   Πρέπει επίσης να φροντίζουμε τα διάφορα μέρη του σώματος και της ψυχής, μιμούμενοι τη μορφή του Σύμπαντος. Αφού το σώμα καίγεται και παγώνει εσωτερικά από τα μόρια που μπαίνουν μέσα σου, ενώ ξηραίνεται ή υγραίνεται απ’ όσα υπάρχουν γύρω του, με αποτέλεσμα να υποφέρει και από τις δύο αυτές κινήσεις, αν ο κάτοχός του δεν αντιδράσει και μείνει ήσυχος παραδίδοντας το σώμα στις πιο πάνω κινήσεις  τότε θα καταστραφεί.

    Αν όμως κάποιος μιμηθεί εκείνη που ονομάσαμε μητέρα και τροφό του σύμπαντος και δεν αφήσει ποτέ το σώμα του σε ησυχία, αλλά το κινεί συνεχώς προκαλώντας κραδασμούς εσωτερικούς, τότε αμύνεται φυσικά, σε εξωτερικές και εσωτερικές κινήσεις. Εάν μάλιστα με αρμονικές δονήσεις βάλει σε τάξη τις παθήσεις και τα μέρη του σώματος που κινούνται εδώ και εκεί χωρίς τάξη, σύμφωνα με ό,τι  είπαμε για το σύμπαν, δεν θα επιτρέψει να δημιουργήσουν πολέμους και αρρώστιες μέσα στο σώμα σαν να ήταν εχθροί του. Αλλά, αφού τα φέρει κοντά σαν φίλους, θα τα χρησιμοποιήσει για να δίνουν υγεία στο σώμα”……..

  Χρειάζεται λοιπόν να φροντίζουμε το σώμα αλλά και την ψυχή-πνεύμα με ανάλογες ασκήσεις, το πετυχαίνουμε αυτό καλλιεργώντας την φιλοσοφία, την μουσική, τα μαθηματικά…. μιμούμενοι τη μορφή του σύμπαντος… Δηλαδή στη ζωή μας να κάνουμε σκέψεις, πράξεις που παράγουν αρμονία, τάξη, ομορφιά.  Όμως για να είναι τέτοιες πρέπει να έχουν βάση το καλό, να έχουν βάση αξίες παιδείας, έτσι θα παράγουν χαρά, αισιοδοξία, ευτυχία και θα δημιουργούν αρμονικές δονήσεις στην ψυχή και στο σώμα.