Τρίτη, 18 Ιουλίου 2017

Συγκρότηση πόλης 3 ( Πολιτεία Β Πλάτων)






                      Συγκρότηση πόλης με βάση τις ανάγκες της ζωής  


Ούτω δή άρα παραλαμβάνων άλλος άλλον, επ’ άλλου, τον δ’ επ’ άλλου χρεία πολλών δεόμενοι, πολλούς εις μίαν οίκησιν αγείραντες κοινωνούς τε και βοηθούς, ταύτη τη συνοικία εθέμεθα πόλιν όνομα΄ ή γάρ;
  Η πόλη δημιουργείται λέει ο Σωκράτης επειδή ο καθένας μας έχει πολλές ανάγκες και δεν είναι αυτάρκης. Επομένως αφού χρειαζόμαστε πολλά, παίρνοντας διαφορετικό άνθρωπο για κάθε ανάγκη συγκεντρώνουμε πολλούς σε ένα οικισμό. Η πρώτη ανάγκη είναι της τροφή, γιατί είναι αναγκαία για τη ζωή, δεύτερη είναι της κατοικίας, τρίτη της ένδυσης και ακολουθούν οι άλλες.
  Θα χρειαστούμε λοιπόν στην πόλη γεωργό, οικοδόμο, ράφτη, παπουτσή, με βάση αυτά τα επαγγέλματα αυτή η πόλη που θα φτιάξουμε  θα είναι η μικρότερη. Για να λειτουργεί καλύτερα η πόλη ο γεωργός, πρέπει να παράγει τροφή για όλους και να μην αφιερώνει χρόνο για να φτιάξει το σπίτι ή τα ρούχα του ........  ο καθένας πρέπει να ασκεί μια τέχνη γιατί είναι φτιαγμένος για διαφορετική δουλειά και κάθε πράγμα γίνεται αφθονότερο και καλύτερο και πιο ευκολότερο στην κατασκευή, όταν το κάνει κάποιος σύμφωνα με τη φυσική κλίση που έχει.
  Βέβαια θα χρειαστούν και άλλοι για να φτιάξουν τα εργαλεία του γεωργού, του ράφτη… όπως  ο σιδεράς, ο μαραγκός… ο βοσκός για να υπάρχουν τα βόδια που οργώνουν τα χωράφια… επίσης χρειάζονται  άλλα ζώα για μεταφορές εσωτερικά, αλλά και από άλλη πόλη, γιατί είναι αδύνατο να παράγει η πόλη όλα τα πράγματα που χρειάζονται οι κάτοικοι και να μην εισάγει προϊόντα, οπότε θα χρειαστούν και μεταφορείς οι οποίοι θα μεταφέρουν από αλλού όσα είναι απαραίτητα, αλλά και να μεταφέρουν στην άλλη πόλη πράγματα που παράγει η δικιά μας πόλη και δεν τα έχουν οι κάτοικοι της άλλης πόλης……..
  Η πόλη λοιπόν μεγαλώνοντας θα έχει ανάγκη από περισσότερους αγρότες, τεχνίτες και άλλους επαγγελματίες και αν το εμπόριο γίνεται δια θαλάσσης, θα χρειαστούν οι ναύτες και για την ανταλλαγή των προϊόντων θα δημιουργηθεί σε μας αγορά και νόμισμα για τις συναλλαγές. Στην οργανωμένη λοιπόν πόλη θα χρειαστούν οι μεταπράτες και πλανόδιοι έμποροι καθ’ όσον δεν θα μπορεί ο γεωργός ή ράφτης να αφήνει την εργασία του και να πηγαίνει να πουλά αυτό που παράγει. Αυτοί δε που έχουν σωματική δύναμη και όχι διανοητική θα πουλάνε τη δύναμη τους αυτή, με αντίτιμο το μισθό.
  Αυτοί λοιπόν οι κάτοικοι θα τρέφονται πλούσια από τα προϊόντα που θα παράγουν στους αγρούς (ελιές, λάχανα, ρεβύθια, κουκιά τυρί )… και φυσικά θα έχουν και προσφάγι. Έτσι θα περνούν τη ζωή τους ειρηνικά και με υγεία θα τρώνε πλούσια, θα έχουν ευχάριστες συντροφιές θα υμνολογούν τους θεούς και θα κάνουν παιδιά σύμφωνα με την περιουσία τους, χωρίς να  φοβούνται φτώχεια η πόλεμο.
   Εξετάζοντας  λοιπόν μια τέτοια πόλη θα μπορούσαμε λέει να διακρίνουμε από πού μέσα σε αυτές τις πόλεις δημιουργείται η δικαιοσύνη και η αδικία.
   Αυτή η πόλη που περιγράφει ο Σωκράτης φαίνεται να είναι αληθινή και υγιής αλλά θα δώσει και την περιγραφή μιας άρρωστης πόλης επειδή αυτά δεν είναι αρκετά σε μερικούς  και αυτός ο τρόπος ζωής  δεν τους αρκεί, θα ήθελαν να  προσθέσουν κι άλλα για να καλοπερνάει η πόλη όπως κρεβάτια, τραπέζια, γλυκίσματα, εδέσματα, μυρωδικά, θυμιάματα, κεντήματα, χρυσάφι, ελεφαντόδοντο, εταίρες….. έτσι θα μεγαλώσει η πόλη σε μέγεθος και πληθυσμό με πράγματα που δεν είναι απαραίτητα, έτσι θα χρειαστούν επαγγέλματα όπως κυνηγοί, μουσικοί, ραψωδοί, ηθοποιοί, χορευτές, τεχνίτες στολιδιών, κομμώτριες ….ακόμα και χοιροβοσκοί γιατί θα έχουν ανάγκη από περισσότερα ζώα, για να καλύψουν «τις ανάγκες» σε τροφή. Με αυτό τον τρόπο ζωής  που οι κάτοικοι θα κάνουν, θα αρρωσταίνουν και θα χρειαστούν και περισσότερους γιατρούς.......
    Έτσι η πόλη τότε που ήταν ικανή στο να τρέφει τους πολίτες τώρα θα γίνει από μεγάλη μικρή και δεν θα μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες των κατοίκων της,  οπότε θα χρειαστεί να αποσπάσει ένα κομμάτι από τη χώρα των γειτόνων μας για να έχει περισσότερη γή για καλλιέργεια και βοσκή, το ίδιο θα κάνουν και εκείνοι αν αφήσουν τον εαυτό τους σε μια συνεχή προσπάθεια απόκτησης περισσοτέρων πραγμάτων που δεν είναι απαραίτητα, με το να υπερβαίνουν το όριο των ποσοτήτων των αγαθών που έχουν ανάγκη.
  Μετά από αυτό λέει ο Σωκράτης απευθυνόμενος στο Γλαύκωνα θα έλθουμε σε πόλεμο ή όχι;
   Έτσι θα γίνει απαντάει ο Γλαύκωνας με τον οποίο συνομιλεί.
Τη στιγμή αυτή ας μη μας απασχολήσει λέει ο Σωκράτης, το ζήτημα αν ο πόλεμος κάνει κάποιο κακό ή καλό, αλλά ας περιοριστούμε να ειπούμε μονάχα ότι έχουμε ανακαλύψει τη γέννηση του πολέμου να έχει την αρχή της μέσα σ’ αυτά που αποτελούν την αιτία της γέννησης όλων των ιδιωτικών και δημοσίων κακών, όσα εμφανίζονται κάθε φορά στις πόλεις.
Εδώ ο Σωκράτης αναλύει το πώς συγκροτείται η πόλη από τις στοιχειώδεις ανάγκες και πώς μεταβαίνει στο κυνήγι των υλικών αγαθών και στις περιττές ανάγκες  αναδεικνύοντας τα αίτια σύγκρουσης, διαμάχης της γέννησης  του  πολέμου.






Πέμπτη, 15 Ιουνίου 2017

Περί Δίκαιου..Αδίκου 2 ( Πολιτεία Β Πλάτωνας )






                                              Αδικία-Δικαιοσύνη


   Ο άδικος λοιπόν που φαίνεται δίκαιος παντρεύεται όποια γυναίκα θέλει συνεργάζεται και κάνει παρέα με όποιους θέλει, παντρεύει τα παιδιά του με όποιους θέλει και ωφελείται από όλα αυτά αφού κερδίζει από το να αδικεί, επίσης όταν εμπλέκεται σε δικαστικούς αγώνες βγαίνει κερδισμένος. Προσφέρει μεγαλοπρεπείς θυσίες και ακριβά αφιερώματα στους θεούς για να έχει την εύνοια τους. Έτσι λοιπόν λένε ότι οι θεοί ετοιμάζουν για τον άδικο καλύτερη ζωή. (Λέει ο Γλαύκωνας και συνεχίζει ο Αδείμαντος).
   Χρειάζεται να εξετάσουμε και τους αντίθετους λόγους, δηλαδή τα οφέλη που έχει κανείς όταν είναι δίκαιος αυτοί δε που μιλάνε για τη φήμη της δικαιοσύνης, την επαινούν για εξουσίες, γάμους και άλλα που απολαμβάνει ο δίκαιος, επίσης υποστηρίζουν ότι οι θεοί στέλνουν επιτυχίες και άφθονα αγαθά στους ευσεβείς.
    Ο Ησίοδος και ο Όμηρος υποστηρίζουν ότι, στην άλλη ζωή γίνονται συμπόσια για τους ευσεβείς και αυτή η αιώνια μέθη είναι η αμοιβή αρετής τους, επί πλέον οι ευσεβείς αφήνουν πίσω τους τα παιδιά των παιδιών τους. Τους ασεβείς και τους άδικους οι θεοί τους ρίχνουν σε λάσπες στον άλλο κόσμο και τους έχουν να μεταφέρουν νερό με το κόσκινο.
  Όλοι λέει στο Σωκράτη, εξυμνούν τη δικαιοσύνη και τη σωφροσύνη για το πόσο καλά πράγματα είναι, αλλά όμως είναι δύσκολα και κουραστικά, ενώ η ακολασία, η αδικία είναι γλυκά και εύκολα να αποκτηθούν και θεωρούνται αισχρά μόνο βάση του νόμου και της φήμης. Επίσης λένε ότι τα άδικα είναι πιο ωφέλιμα από τα δίκαια και θέλουν να τιμούν τους πονηρούς που έχουν πλούτη ή δύναμη, ενώ τους αδύναμους και φτωχούς τους περιφρονούν. Το αξιοπερίεργο βέβαια είναι όσα λέγονται σχετικά με τους θεούς, ότι τάχα οι θεοί μοιράζουν δυστυχίες και κακά στη ζωή στους αγαθούς, ενώ στους άδικους αντίθετα μοιράζουν καλή τύχη.
    Κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι θεοί αλλάζουν και απαλλάσσουν από τα αδικήματα τους ανθρώπους αν οι άνθρωποι προσφέρουν  θυσίες και γιορτές, εξαγνίζονται δε οι ζωντανοί  και αυτοί που έχουν πεθάνει. Τι λοιπόν θα προκαλέσουν στις ψυχές των νέων όλα αυτά που ακούν και ποιες σκέψεις θα κάνουν για να περάσουν καλύτερα τη ζωή τους, σύμφωνα και με αυτό που λέει ο Πίνδαρος «Με ποιο τρόπο να ανέβω το ψηλό τείχος νόμιμα η με απάτη» και έτσι εξασφαλισμένος να περνώ τη ζωή μου; Γιατί σύμφωνα με αυτά που λένε αν είσαι δίκαιος και δεν φαίνεσαι, κόπους και ζημιές θα έχεις στη ζωή. Αν είμαι άδικος αλλά έχω φήμη δικαίου, η ζωή είναι υπέροχη λένε.
   Αν είμαστε δίκαιοι δεν θα ζημιωνόμαστε από τους θεούς αλλά θα χάνουμε και τα κέρδη από τις αδικίες, αν είμαστε άδικοι θα κερδίζουμε και αν ξεφεύγουμε αμαρτάνοντας κάποιες φορές, θα τους πείθουμε να μας συγχωρούν. Βέβαια λέγεται ότι ισχύουν τα εξής: « δεν είναι εύκολο να διαφεύγει αυτός που είναι κακός».. «δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί κανείς από τους θεούς ούτε να τους εκβιάσει»… «για όσες αδικίες θα πράξουμε εδώ θα τιμωρηθούμε στον Άδη εμείς ή τα παιδιά των παιδιών μας».
    Να μας πείς λοιπόν Σωκράτη για ποιο λόγο να προτιμούμε τη δικαιοσύνη μπροστά στην αδικία; Γιατί αν κανείς ξέρει αρκετά καλά πως η δικαιοσύνη είναι άριστη, έχει μεγάλη κατανόηση και δεν οργίζεται με τους άδικους και γνωρίζει ότι είτε κάποιος που έχει θεία χάρη εμποδίζεται στο να αδικεί ή επειδή κατέχει τη γνώση απέχει από την αδικία, ενώ σε όλες τις  άλλες περιπτώσεις κανείς δεν είναι με τη θέληση του δίκαιος, παρά μόνο λόγω γήρατος και ασθένειας κατακρίνει την αδικία, επειδή δεν μπορεί να τη διαπράξει. Κανείς δεν κατηγόρησε την αδικία και δεν επαίνεσε την δικαιοσύνη παρά μόνο για τις δόξες και τις τιμές που προέρχονται από αυτές.
  Κανείς ποτέ μέχρι σήμερα δεν μας είπε, ότι η αδικία είναι το μεγαλύτερο κακό ενώ η δικαιοσύνη το μεγαλύτερο καλό. Να μας αποδείξεις λοιπόν τι κάνει η καθεμιά σε όποιον την έχει, ώστε να είναι η μία κακό και η άλλη καλό. Το θέμα είναι να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα ώστε να μην επαινείς αυτό που φαίνεται δικαιοσύνη και να κατακρίνεις αυτό που φαίνεται αδικία, επίσης να μη φτάσεις να παραδέχεσαι το Θρασύμαχο που λέει ότι το δίκαιο είναι ξένο αγαθό προς το συμφέρον του ισχυρού, ενώ το άδικο είναι ωφέλεια του ισχυρού που το κατέχει και ζημιά για τον αδύνατο.
   Αφού λοιπόν η δικαιοσύνη είναι από τα μεγαλύτερα αγαθά όπως η ακοή, η όραση, η φρόνηση, η υγεία,.....και ό,τι απορρέει από αυτά, τις ανταμοιβές και τις απόψεις ας τις επαινέσουν οι άλλοι. Εσύ Σωκράτη να μας φανερώσεις όχι με λόγια, για το ότι η δικαιοσύνη είναι καλύτερη από την αδικία, αλλά τι προξενεί η καθεμιά σε αυτόν που την κατέχει, είτε παραμένει απαρατήρητη από θεούς και ανθρώπους είτε όχι. (Λέει ο Αδείμαντος)
    Επειδή δεν έχετε πειστεί ότι η δικαιοσύνη είναι καλύτερη από την αδικία λέει ο Σωκράτης και επειδή το ζήτημα που ψάχνουμε δεν είναι τιποτένιο αλλά χρειάζεται άνθρωπο με οξεία αντίληψη, θα ερευνήσουμε, θα εξετάσουμε με μεγάλη λεπτομέρεια ακόμα και τα μικρότερα στοιχεία, όπως τα  μικρά γράμματα που δεν έχουμε οξεία όραση για να τα διαβάσουμε, εξετάζουμε μήπως υπάρχουν κάπου αλλού που είναι μεγαλύτερα.
   Αφού λοιπόν υπάρχει δικαιοσύνη σε ένα άνθρωπο αλλά και σε μια πόλη που είναι μεγαλύτερη, πιθανώς μέσα στο μεγαλύτερο να υπάρχει περισσότερη δικαιοσύνη και να μπορούμε να την αναγνωρίσουμε πιο εύκολα. Επομένως θα αναζητήσουμε τη δικαιοσύνη μέσα στις πόλεις και μετά στον καθένα, γιατί έτσι θα γνωρίσουμε πως δημιουργείται μια πόλη και πως δημιουργούνται μέσα στην πόλη η δικαιοσύνη και η αδικία.






Τρίτη, 11 Απριλίου 2017

Περί Δικαίου..Αδίκου.1 ( Πλάτωνος Πολιτεία Β)




                                            

                                     Δίκαιος…………….. Άδικος
                                (Πλάτωνος Πολιτεία Β 360e-362b)

Τὴν δὲ κρίσιν αὐτὴν τοῦ βίου πέρι ὧν λέγομεν, ἐὰν διαστησώμεθα τόν τε δικαιότατον καὶ τὸν ἀδικώτατον, οἷοί τ’ ἐσόμεθα κρῖναι ὀρθῶς· εἰ δὲ μή, οὔ. τίς οὖν δὴ ἡ διάστασις; ἥδε· μηδὲν ἀφαιρῶμεν μήτε τοῦ ἀδίκου ἀπὸ τῆς ἀδικίας, μήτε τοῦ δικαίου ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης,………..
    Την κρίση όμως σχετικά με τη ζωή αυτών που συζητάμε θα μπορέσουμε να τη σχηματίσουμε σωστά αν ξεχωρίσουμε τον πραγματικά δίκαιο από τον πραγματικά άδικο, διαφορετικά δεν θα μπορούμε να κρίνουμε ορθά. Με ποιο τρόπο θα γίνει αυτή η διάκριση; Ορίστε΄ με το να μην αφαιρέσουμε καθόλου τον άδικο από την αδικία ούτε τον δίκαιο από τη δικαιοσύνη αλλά να θεωρήσουμε τον καθένα τέλειο στην επίδοσή του. Πρώτα λοιπόν  ο άδικος ας ενεργεί όπως ακριβώς οι ικανοί τεχνίτες, όπως ένας καπετάνιος ικανός ή γιατρός που συνειδητοποιεί αυτά που δεν μπορεί να κάνει με την τέχνη του και αυτά που μπορεί, ενώ τα άλλα τα εγκαταλείπει. Ακόμα, αν πέσει κάποτε σε σφάλμα, είναι ικανός να επανορθώσει, έτσι και ο άδικος κάνοντας επιδέξια αδικήματα, αν σκοπεύει να είναι εντελώς άδικος, πρέπει να μείνει απαρατήρητος΄ αλλά όταν τον πιάνουν πρέπει να θεωρείται τιποτένιος.
Γιατί η μεγαλύτερη αδικία είναι να θεωρείται κανείς δίκαιος χωρίς να είναι. Πρέπει να δώσουμε λοιπόν στον εντελώς άδικο την πιο τέλεια αδικία και να μη του αφαιρέσουμε τίποτα, αλλά να του επιτρέψουμε να δημιουργήσει, τη στιγμή που κάνει τις μεγαλύτερες αδικίες, τη μεγαλύτερη φήμη για τον εαυτό του σε σχέση με τη δικαιοσύνη, και αν κάπου κάνει λάθος, να είναι δυνατόν να το επανορθώνει και να είναι ικανός ρήτορας για να πείσει, αν καταγγελθεί για κάποιο από τα αδικήματα του, και να χρησιμοποιήσει βία όπου χρειάζεται κάνοντας χρήση της ανδρείας του και της δύναμης και των φίλων και της περιουσίας  του. Αφού λοιπόν παρουσιάσαμε αυτόν σαν τέτοιο, θα πρέπει να βάλουμε δίπλα του στη συζήτηση τον δίκαιο, που είναι άνδρας απλός και γενναίος που να θέλει όχι να φαίνεται αλλά να είναι καλός, κατά τον Αισχύλο. Πρέπει λοιπόν να του αφαιρέσουμε το φαινομενικό. Γιατί αν φανεί πως είναι δίκαιος θα του δοθούν τιμές και δωρεές επειδή νομίζουν πως έτσι είναι΄ οπότε δεν θα είναι φανερό αν αυτός είναι δίκαιος εξαιτίας της δικαιοσύνης ή εξαιτίας των δωρεών και των τιμών. Να απογυμνωθεί, λοιπόν, από όλα εκτός από τη δικαιοσύνη, και να γίνει η συμπεριφορά του αντίθετη από την προηγούμενη. Ενώ δεν έχει κάνει, δηλαδή τίποτα άδικο, να αποκτήσει τη φήμη του δράστη της μεγαλύτερης αδικίας, έτσι ώστε να έχει πολυβασανιστεί ως προς τη δικαιοσύνη και να μη λυγίσει από την κακοφημία και τις συνέπειές της, αλλά να παραμείνει αμετάβλητος μέχρι να πεθάνει, και να νομίζεται πως ήταν άδικος σε όλη του τη ζωή ενώ ήταν δίκαιος. Για να φτάσουν και οι δύο στο ακρότατο σημείο, ο ένας της δικαιοσύνης και ο άλλος της αδικίας, και να κριθούν ποιος από τους δύο ήταν πιο ευτυχισμένος.      
  Αλίμονο φίλε Γλαύκωνα, είπα εγώ, πόσο δυνατά καθαρίζεις τον καθένα από τους δύο τους, για να τους κρίνουμε σαν να ήταν ανδριάντες.
  Όσο περισσότερο μπορώ, είπε. Αφού οι δύο είναι τέτοιοι, τίποτα βέβαια, νομίζω δεν δυσκολεύει να περιγράψουμε με λόγια τι είδους ζωή περιμένει και τον ένα και τον άλλον. Ας πούμε λοιπόν, και αν μιλήσω πιο σκληρά, μην νομίσεις Σωκράτη πώς μιλάω εγώ, αλλά εκείνοι που παινεύουν την αδικία περισσότερο από την δικαιοσύνη.
......... ἐροῦσι δὲ τάδε, ὅτι οὕτω διακείμενος ὁ δίκαιος μαστιγώσεται, στρεβλώσεται, δεδήσεται, ἐκκαυθήσεται τὠφθαλμώ, τελευτῶν πάντα κακὰ παθὼν ἀνασχινδυλευθήσεται καὶ γνώσεται ὅτι οὐκ εἶναι δίκαιον ἀλλὰ δοκεῖν δεῖ ἐθέλειν. τὸ δὲ τοῦ Αἰσχύλου πολὺ ἦν ἄρα ὀρθότερον λέγειν κατὰ τοῦ ἀδίκου. τῷ ὄντι γὰρ φήσουσι τὸν ἄδικον, ἅτε ἐπιτηδεύοντα πρᾶγμα ἀληθείας ἐχόμενον καὶ οὐ πρὸς δόξαν ζῶντα, οὐ δοκεῖν ἄδικον ἀλλ’ εἶναι ἐθέλειν.


    «βαθεῖαν ἄλοκα διὰ φρενὸς καρπούμενον,
     ἐξ ἧς τὰ κεδνὰ βλαστάνει βουλεύματα».


  Θα πούν λοιπόν τα εξής΄ ότι ο δίκαιος, συμπεριφερόμενος έτσι, θα μαστιγωθεί, θα βασανιστεί, θα φυλακιστεί, θα του κάψουν τα μάτια, και αφού πάθει όλα τα κακά στο τέλος θα σταυρωθεί και θα μάθει όχι να είναι αλλά να φαίνεται δίκαιος.
    Άρα, εκείνο που είπε ο Αισχύλος  θα ήταν πιο σωστό να το λέμε για τον άδικο. Γιατί πραγματικά θα πούν πως ο άδικος, επειδή εφαρμόζει κάτι που είναι πραγματικό και επειδή δεν ζεί το φαινομενικό δεν θέλει να φαίνεται άδικος, αλλά θέλει να είναι.
     Με το μυαλό του από βαθιά οργωμένο χωράφι θερίζει καρπούς,
     Απ’ όπου οι σοφές κρίσεις  ξεφυτρώνουν.
Προφητικά τα λόγια του Γλαύκωνα για το τι έχει να περιμένει αυτός που συμπεριφέρεται δίκαια,  παράδειγμα τέτοιο είναι  ο Χριστός.